ساختار مدخل نمایه
واحد اصلی نمایه، مدخل است و مجموعه مدخل، تشکیل یک نمایه را می دهند.
یک مدخل از قسمت های زیر تشکیل شده است:
- شناسه (Heading)
- بیانگر(Modifier/Subheading)
- جاینما(Locator)
- ارجاع دوسویه(Cross-Reference)
- شناسه: كليد واژه مرجّحي است كه نمايهساز آن را بهعنوان موضوع يا يكي از موضوعات مدرك انتخاب ميكند و جزء اصلي مدخل را تشكيل ميدهد. مدخلها بر اساس شناسهها مرتب ميشوند.
- انواع سرشناسه:
- شناسه نام(شخص، مکان، سازمان)
- شناسه موضوع(مفاهیم)
- شناسه عنوان(عنوان کتاب و سایر منابع)
شناسه یک نمایه، معمولا متشکل از یک اسم یا عبارت اسمی است. شناسه می تواند اسم ساده، عبارت اسمی، یا اسم با توضیحگر باشد. گاهی عبارت اسمی به صورت مقلوب(معکوس) می آید. اگر احتمال داده شود که کاربر با کلیدواژه دوم جستجو می کند، این کلیدواژه شناسه قرار می گیرد.
یک صفت هیچوقت نباید به تنهایی، شناسه قرار گیرد. بلکه باید به همراه یک اسم، به صورت عبارت اسمی بیاید.
- بیانگر: كلمه يا عبارتي است كه جنبه خاصي از شناسه را نشان ميدهد. در واقع، بیانگرها، شناسه را به قسمت های مختلف تقسیم می کنند تا از سردرگمی خواننده جلوگیری شود.
بیانگر نیز همانند شناسه، شامل یک اسم یا عبارت اسمی(که اغلب شناسه فرعی نامیده می شود)، شماره صفحات و گاهی هم ارجاعات متقابل است. بعضي از مدخل ها فاقد بيانگرند.
- انواع بیانگر:
- بیانگر زمانی
- بیانگر مکانی
- بیانگر موضوعی
بیانگرها، اغلب، رابطه دستوری با سرشناسه دارند. برخی بیانگر ها هم زیرمجموعه سرشناسه هستند. نحوه آمدن بيانگر ذيل شناسه متفاوت است، گاهي بيانگرها بهصورت الفبايي ذيل شناسه ميآيند (برونبافتي)، و گاه نيز بر اساس توالي حضور در متن بهدنبال شناسه اصلي ميآيند (درون بافتي).
- جاینما: عدد يا هر علامت ديگري است كه در نمايه در مقابل شناسهها يا بيانگرها ميآيد و جستوجوگر را به محل آمدن اطلاعات هدايت ميكند. در یک اثر چاپی، جاینماها، اغلب شماره صفحات هستند، همچنین می تواند شامل شماره پاراگراف، شماره ستون، شماره زیربخش و … نیز باشد. اينكه جاي نما جستوجوگر را به كدام واحد اطلاعاتي هدايت كند، به سياستگذاري اوليه در زمينه نوع واحد سندي(Documentary Unit) بستگي دارد. “واحد سندي” ميتواند يك يا چند صفحه از مدرك؛ يك يا چند پاراگراف از يك متن؛ اطلاعات كتابشناختي يا چكيده؛ و يا متن كامل باشد.
برای درج جاینما، ناشران راهبردهای مختلفی را در پیش می گیرند. ساده ترین گزینه این است که شکل کامل شماره صفحات در هر بخش، ذکر شود.
اما اگر موضوعی در بیش از یک صفحه ادامه داشته باشد، بسته به حالت های زیر، متفاوت است:
- اگر موضوعی واحد در صفحات پشت سرهم(پیوسته) مطرح شده باشد، شماره صفحات ابتدا و انتها درج می شود. مثلا 34-36.
- اگر شماره صفحات پیوسته چند رقمی باشد، می توان تنها شماره صفحه ی تغییر یافته را درج کرد(1087-89).
- اگر موضوعی واحد، به صورت پراکنده در صفحات مختلف مطرح شده باشد، با جاینماهای جداگانه مشخص می شود. (34و39و41)
- جاینما تا آنجا که امکان دارد باید کامل و دقیق باشد و از درج اختصارات خودداری شود.
- میان شناسه و نخستین جاینما و بیانگر و نخستین جاینما، ویرگول و یک فاصله خالی گذاشته میشود.
- ارجاعات: ارجاع بخشي از مدخل است كه استفادهكننده را از يك شناسه يا بيانگر به شناسه ديگر راهنمايي ميكند. ارجاعات، به دو دسته کلی تقسیم می شوند:
- ارجاع نگاه کنید یا «نک»(یک سویه)
- ارجاع نیز نگاه کنید یا «نیز نک»(دو سویه)
هر دو نوع ارجاع، بسته به اینکه به شناسه اصلی یا فرعی ارجاع می دهند، شکل متفاوت دارند.
در نمايهسازي از ارجاع “نگاه كنيد ذيل” نيز براي هدايت كاربر از يك شناسه به اطلاعات ذيل شناسه ديگر استفاده ميشود. البته بايد از ارجاع كاربر بهجايي كه در آن اطلاعاتي وجود ندارد خودداري شود، اين نوع ارجاعات، ارجاع كور ناميده ميشود. بعضي نمايهها فقط از شناسه و جاينما تشكيل شدهاند و ساير اجزا را ندارند.